46 Св. Григорій Палама та інші видатні ісихасти вважають фізичну техніку (контроль дихання, "дослідження" внутрішньої сутності тощо) не більше як допоміжним елементом, але зовсім не обов'язковим незамінним атрибутом. Сучасні навчителі додають, що цю техніку потрібно використовувати лише під особистим наглядом досвідченого духовного отця. Ісусову молитву можна промовляти взагалі без будь-яких тілесних вправ, тому називати ці вправи (як роблять деякі автори) "методом моління ісихаста" неправильно. Див. мою статтю: "Praying with the body: the hesychast method and non-Christian parallels", Sobornost 14:2 (1992), 6-35.
47 Ladder 27 (PG 88:1112C); tr. Luibheid and Russell, 269-70.
48 Я беру ці два порівняння зі статті доктора Андрія Блума (Dr Andre Bloom), нині митрополита Антонія Сурозького, "Contemplation et ascese: contribution orthodoxe," у книзі Andre Bloom etal., Technique et contemplation, Etudes Carmelitaines 28 (Paris: Desclee de Brouwer, 1949), 49-67. Це важливе обговорення різноманітних центрів людської особистості, а також їх причетності до духовного життя.
49 Questions and Answers, ed. Schoinas, §91; ed. Regnault and Lemaire, §166.
50 On Repentance 11 (PG 65:981 В). Я виправив грецький текст, який у Migne подано не точно.
51 Forty texts on Watchfulness, 27; tr. Philokalia, 3:27.
52 Цитата з книги Igumen Chariton, The Art of Prayer, 97.
53 On Spiritual Knowledge 59:ed. des Places, 119, 1-5; tr. Philokalia, 1:270.
54 Archimandrite Sophrony (Sakharov), The Undistored Image: Staretz Silouan (London: Faith Press, 1958), 40-41.
55 Commentary on the Song of Songs 11 (PG 44:1001B); ed. Langerbeck, 324, 8-9.
56 AP, alphabetical collection, Alonius 1 (133A); tr. Ward, Sayings, 35. Порівняйте відомі слова Джона Генрі Ньюмена (John Henry Newman) на початку його Apologia pro Vita Sua: "...Дві і тільки дві вищі особи, які блискуче виявляють себе, — я і мій Творець...".
57 Cf. Plotinus, Enneads 6.9.11: ed. Henry and Schwyzer, 3:328, §51.
58 F. L. Cross and E. A. Livingstone (ed.), the Oxford dictionary of the Christian Church, 3rd edn. (Oxford: Oxford University Press, 1997), 1357.
59 A. Bloom, "Contemplation et ascnse," art. Cit., 54.
60 AP, alphabetical collection, Alony 4 and 11 (77A.C), tr. Ward, Sayings, 2,3 (y Sayings 11, Ward дотримується тексту, поданого в PG; у примітці я дотримуюсь альтернативного прочитання).
61 See Philokalia 1:162-98.
62 Homily 74 (71): tr. Wensinck, 345; tr. Miller, 347.
63 AP, alphabetical collection, Abraham 1 (132B); tr. Ward, Sayings, 34.
64 AP, anonymous collection, 266: ed. Nau, ROC 14 (1909), 369-70; tr. Ward, Wisdom, §134 (39).
65 Father (later Archbishop) Basil Krivocheine, The Ascetic and Theological Teaching of Gregory Palamas, передрук з The Eastern Churches Quarterly (London: Geo. E. J. Coldwell, 1954), 5.
66 Archimandrite Lazarus Moore, in St John Climacus, The Ladder of Divine Ascent (London: Faber, 1959), 51, note 3.
67 On Spiritual Knowledge 17:ed. des Places, 94, 3; tr. Philokalia,1:258.
68 AP, anonymous collection, 134: ed. Nau, ROC 13 (1908), 47; tr. Ward, Wisdom, §134 (1).
69 Порів. з книгою Дмитрія Оболенського (Dmitri Obolensky) The Bizantine Commonwealth: Eastern Europe, 500-1453 (London: Weidenfeld and Nicolson, 1971), 301-8, 336-43, Kallistos Ware, 'Act out of Stillness': The Influence of Fourteenth-Century Hesychasm on Byzantine and Slav Civilization, The "Bizantine Heritage" Annual Lecture May 28, 1995, ed. Daniel J. Sahas (Toronto: The Hellene Canadian Society of Constantinople and The Thessalonikean Society of Metro Toronto).