Мова

ЧЕТВЕРТЕ ЗАНЯТТЯ (LECTIO QUARTA) Друга відміна (Declinatio secunda) Парадигма другої відміни

ЛАТИНСЬКА МОВА (для неспеціальних факультетів) / Ревак Н.Г., Cулим В.Т.

Per aspĕra ad astra Через терни до зірок

До другої відміни належать іменники (прикметники, присвійні займенники, порядкові числівники) чоловічого і середнього роду, які в родовому відмінку однини закінчуються на -i. У називному відмінку однини чоловічий рід закінчується на -us, -er і один іменник на -ir (vir, i, m – чоловік, муж, воїн), а середній рід – на -um.

Наприклад:

Іменники

discipŭlus, i, m – учень
oeconōmus, i, m – економіст
mathematĭcus i, m – математик
hortus, i, m – сад
vesper, ĕrі, m – вечір
sequester, tri, m – посередник
puer, ĕri, m – хлопець
liber, bri, m – книжка
ager, agri, m – поле
magister, tri, m – вчитель
acĭdum, i, n – кислота
bellum, i, n – війна
debĭtum, i, n – зобов’язання, борг
credĭtum, i, n – позика, борг
oppĭdum, i, n – укріплене місто.
Прикметники
albus, a, um – білий, а, е
longus, a, um – довгий, а, е
altus, a, um – високий, а, е
asper, ĕra, ĕrum – важкий, а, е
liber, ĕra, ĕrum – вільний, а, е
niger, gra, grum – чорний, а, е.
Присвійні займенники
meus, a, um – мій, я, є
tuus, a, um – твій, я, є
suus, a, um – свій, я, є
noster, tra, trum – наш, а, е
vester, tra, trum – ваш, а, е.

Числівники

primus, a, um – перший, а, е

secundus, a, um – другий, а, е

tertius, a, um – третій, я, є.

Примiтка.
До другої відміни належать деякі іменники жіночого роду на -us у називному відмінку однини:
a) назви країн, островів, міст, дерев:
Aegyptus, i, f – Єгипет; Cyprus, i, f – Кіпр; Rhodus, i, f – Родос; Corinthus, i, f – Корінт (Корінф); malus, i, f – яблуня; cerāsus, i, f – вишня.
б) загальні іменники: alvus, i, f – живіт; colus, i, f – прядка; vannus, i, f – віялка; atŏmus, i, f – атом; bolus, i, f – глина; humus, i, f – земля, ґрунт; crystallus, i, f – кристал; methŏdus, i, f – метод; periŏdus, i, f – період; diamĕtros, tri, f – діаметр.
До другої відміни належать деякі іменники середнього роду із закінченням -us у називному відмінку однини: virus, i, n – отрута; pelăgus, i, n – море; vulgus, i, n – натовп, юрба.

Відмінкові закінчення другої відміни:

CasusSingulārisPlurālis
Nom.-us, -er, -ir (m), -um (n)-i (m), -a (n)
Gen.-i (m,n)-ōrum (m, n)
Dat.-o (m,n)-is (m,n)
Acc.-um (m,n)-os (m), -a (n)
Abl.-ō (m, n)-is (m,n)
Voc.-e (m), -er (m), -um (n)-i (m), -a (n)

Зразки відмінювання словосполучень другої відміни:

а) liber novus (m) – нова книжка;

б) debĭtum pecuniarium (n) – грошовий борг

CasusSingulārisPlurālis
Nom.liber nov-uslibr-i nov-i
Gen.libr-i nov-ilibr-ōrum nov-ōrum
Dat.libr-o nov-olibr-is nov-is
Acc.libr-um nov-umlibr-os nov-os
Abl.libr-ō nov-ōlibr-is nov-is
Voc.liber nov-elibr-i nov-i
CasusSingulārisPlurālis
Nom.debĭt-um pecuniari-umdebĭt-a pecuniari-a
Gen.debĭt-i pecuniari -idebit-ōrum pecuniari-ōrum
Dat.debĭt-o pecuniari-odebĭt-is pecuniari-is
Acc.debĭt-um pecuniari-umdebĭt-a pecuniari-a
Abl.debĭt-ō pecuniari-ōdebĭt-is pecuniari-is
Voc.debĭt-um pecuniari-umdebĭt-a pecuniari-a